دكتر محمد مهدي گرجيان
174
قضاء وقدر ، جبر واختيار ( فارسي )
صعودى ( جاى بلند پر مشتقى ) است بسيار سخت خود را در آن به زحمت نيفكنيد ) . بدان كه ( سر قدر ) مبتنى بر سه مقدمه است كه تا اين مقدمات معلوم نشود معناى سر قدر ، واضح وهويدا نمى گردد . مقدمه أول خداى تعالى سبب وجود تمام موجودات عوالم علوي وسفلى است . هيچ موجودى نيست مگر آنكه خداى تعالى موجد ، مدبر ، مريد تحقق أو وعالم به اوست . مشخص است كه مراد ما از اين أوصاف مذكوره ( ايجاد وتدبير واراده وعلم ) آن اوصافى است كه متصف شدن حق تعالى به آنها جايز مى باشد نه آن اوصافى كه متكلمين در باره حق قائلند . وبر اين أوصاف مذكوره مى توان اقامه دليل وبرهان نمود . اگر اين عالم مركب از خيرات وشرور نبود واز أهل آن صلاح وفساد پديد نمى آمد ، هر آينه نظام عالم تكميل نمى شد ، زيرا اگر تمام وقايع وحوادثى كه جارى در عالم است ، خير محض وصلاح صرف مى بود وشروري در آن يافت نمى شد در اين صورت ديگر اين عالم ، اين عالم نبوده بلكه عالم ديگرى مى بود وبايد عالم مركب بر اين منوال ونظام مى بود چون در أو هم صلاح وهم فساد هر دو وجود دارد . مقدمه دوم همانا قدماي از حكما گفته اند : ( ثواب ) عبارت از حصول لذت براي نفس به اندازه آنچه كه تحصيل كمال نموده است . و ( عقاب ) حصول ألم است براي